Βάζοντας όρια....

Έχουμε συνηθίσει όταν ακούμε τη λέξη όρια να σκεφτόμαστε τα παιδιά μας και το πόσο αποτελεσματικά  καταφέρνουμε να οριοθετούμε τη συμπεριφορά τους. Η αλήθεια όμως είναι ότι υπάρχει και άλλη όψη του νομίσματος, του πόσο αποτελεσματικά εμείς οι γονείς –σύζυγοι οριοθετούμαστε σε σχέση με το παιδί μας. Πόσο φροντίζουμε δηλαδή η σχέση με τον άντρα ή τη γυναίκα μου να αφορά και να απασχολεί μονάχα εμάς.

Κατά τη διάρκεια της οικογενειακής ζωής πολλές φορές η σχέση του γονικού ζευγαριού  περνάει από δύσκολες φάσεις και στην προσπάθειά της να ισορροπήσει μπορεί να μην ‘οριοθετηθεί’ επαρκώς απέναντι στα παιδιά της οικογένειας.

Αυτό μπορεί να σημαίνει ότι το παιδί μπορεί να ‘τριγωνοποιηθεί’ με τους γονείς είτε μπαίνοντας σε ρόλο γονέα (parentification) είτε λειτουργώντας ως αποδιοπομπαίος τράγος (scapegoat) στο οικογενειακό σύστημα.

Στην περίπτωση που το παιδί μπαίνει στο ρόλο του γονέα στην ουσία οι γονείς του εναποθέτουν, χωρίς να το συνειδητοποιούν, τον δικό τους ρόλο. Το παιδί αυτό αναλαμβάνει μεγάλο μέρος της ευθύνης για την  λειτουργία της οικογένειας και του ζευγαριού. Φροντίζει ,ελέγχει τα άλλα αδέλφια και αναλαμβάνει τη φροντίδα της σχέσης του ζευγαριού. Το κόστος είναι τεράστιο για το παιδί αυτό καθώς χρειάζεται να εγκαταλείψει αυτά που αναλογούν στην ηλικία του για να ανταποκριθεί στην τεράστια ευθύνη που του έχουν εναποθέσει οι γονείς του. Εάν υπάρχουν αδέλφια, απομακρύνεται από αυτά καθώς ο ρόλος του δεν αναλογεί σε αυτόν της ηλικίας του.

Στην περίπτωση που το παιδί γίνεται ο αποδιοπομπαίος τράγος, στην ουσία το ζευγάρι των γονέων έχει συγκρούσεις και στρες και για να μπορέσει η οικογένεια να ισορροπήσει φορτώνει  το ‘πρόβλημα’ στο παιδί. Έτσι εμφανίζεται  αυτό το παιδί με προβλήματα που μπορεί να πάρουν  τη μορφή της κακής επίδοσης στο σχολείο, παραβατικότητας και άλλα ενώ φαίνεται το ζευγάρι να παρουσιάζει συνοχή και επικοινωνία καθώς εστιάζει πια στο θέμα της οικογένειας που δεν είναι άλλο από το προβληματικό παιδί. Όσο το ‘προβληματικό’ παιδί κάνει τα δικά του, η προσοχή της οικογένειας είναι στραμμένη εκεί.

Και στις δύο περιπτώσεις οι αρνητικές επιπτώσεις για την ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη του  παιδιού είναι τεράστιες.  Οι γονείς χρειάζεται να ανατρέψουν τις καταστάσεις αυτές που στερούν από τα παιδιά τους τη δυνατότητα να αναπτυχθούν συναισθηματικά, αλλάζοντας τόσο την συμπεριφορά τους απέναντι τους αλλά και φροντίζοντας και οριοθετώντας την μεταξύ τους σχέση.

Η σχέση του ζευγαριού χρειάζεται να παραμείνει στα χέρια των γονέων και μόνο αυτών. Με αυτό το τρόπο βοηθούν τα παιδιά τους να εστιάζουν σε ευθύνες που αναλογούν στη δική τους ηλικία και να αναπτύξουν το δυναμικό τους στο σχολείο τόσο σε νοητικό όσο και σε ψυχοκοινωνικό επίπεδο.

Πηγή: Οικογένεια και όρια, Συστημική  Προσσέγιση, Βασιλική Παπαδιώτη-Αθανασίου, Ελληνικά Γράμματα